• Sala "Arsenał" w Spichlerzach na Ołowiance wyłączona ze zwiedzania do 12 maja 2024 ze względu na przygotowania do nowej wystawy czasowej
• Prom "Motława" ze względu na remont nabrzeża nie kursuje do odwołania
• Oddział Żuraw pozostaje zamknięty dla zwiedzających w związku z prowadzonymi pracami remontowymi - przeczytaj

Wyjątkowa wystawa malarstwa niderlandzkiego już w czerwcu w Narodowym Muzeum Morskim w Gdańsku! Przygotowaniom towarzyszą nieoczekiwane odkrycia

Nie było dotąd w Polsce tak dużej i tak wielowątkowej wystawy niderlandzkiego malarstwa marynistycznego jak ta, którą już w połowie czerwca 2024 zaprezentuje Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku. Ekspozycja pt. „Ci, którzy na statkach ruszyli na morze… Mistrzowie niderlandzkiego malarstwa marynistycznego XVII i XVIII w. w zbiorach polskich” będzie pierwszą w historii rodzimego muzealnictwa tak obszerną prezentacją holenderskich marin epoki baroku. Obok najcenniejszych niderlandzkich dzieł ze zbiorów własnych Narodowego Muzeum Morskiego zobaczymy na niej malowidła m.in. z Muzeum Narodowego w Warszawie, Zamku Królewskiego w Warszawie, Zamku Królewskiego na Wawelu, Muzeum Narodowego w Poznaniu i Muzeum Narodowego w Gdańsku. Wyjątkowym uzupełnieniem ekspozycji będą trzy wybitne dzieła niderlandzkiej marynistyki sprowadzone specjalnie na tę okazję z Rijksmuseum i Het Scheepvaartmuseum w Amsterdamie.

Bitwy morskie, walka z żywiołem, wyprawy ku nieznanym lądom i bezpieczne porty

XVII- wieczne Niderlandy są kolebką malarstwa marynistycznego; to właśnie tamtejsi malarze wypracowali schematy kompozycyjne, paletę barw i repertuar tematów, które po dziś dzień stanowią wzorzec i inspirację dla marynistów. Uważa się, że tak doniosły rozwój gatunku właśnie w Republice Zjednoczonych Prowincji wynikał z wszechobecności morza we wszystkich aspektach życia jej mieszkańców, od gospodarki i codziennego funkcjonowania po wewnętrzne i zewnętrzne uwarunkowania polityczne. Od morza, umiejętności obłaskawienia jego żywiołu, ale również od przewagi holenderskiej floty nad angielskimi i hiszpańskimi statkami zależało przetrwanie państwa. – Ambiwalencja żywiołu wody, czasem przedstawianego jako źródło dobrobytu, kiedy indziej jako śmiertelne zagrożenie, będzie podstawą narracji naszej wystawy – mówi dr Monika Jankiewicz-Brzostowska, kierownik Działu Sztuki Marynistycznej w Narodowym Muzeum Morskim. – Ekspozycja zostanie podzielona na cztery części, nawiązujące do zasadniczych aspektów doświadczenia kontaktu z morzem, jakie było udziałem społeczeństwa Niderlandów. Odwołują się one do emocji i potrzeb głęboko zakorzenionych w psychice każdego człowieka, takich jak poczucie bezpieczeństwa i sytości, a z drugiej strony tęsknota za przygodą czy obawa o życie. – dodaje kuratorka. Obszary tematyczne zaprezentowane na wystawie obejmą: Bitwy morskie – nawiązujące do permanentnej konieczności walki najpierw o zdobycie, a potem utrzymanie niepodległości przez Republikę Zjednoczonych Prowincji; Bezpieczny i zasobny port – malarskie wyobrażenia ruchliwych portów odwołujące się do wyobrażeń o zamożności i potędze, ale też wizerunki małych rybackich przystani pojmowanych jako miejsca schronienia i pokoju; Wyprawy w nieznane – obrazy przedstawiające żeglugę po otwartym morzu lub egzotyczne porty, odwołujące się do odwiecznej tęsknoty człowieka za przygodą; Groza na morzu – przedstawienia rzeczywistych i symbolicznych niebezpieczeństw czyhających podczas żeglugi.

Jan Abrahamsz van Beerstraten (1622-1666), Na redzie, XVII w., olej, deska. Jedna z najcenniejszych marin niderlandzkich w zbiorach Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku
Jan Abrahamszoon Beerstraaten (1622-1666), Na redzie, XVII w., olej, deska. Jedna z najcenniejszych marin niderlandzkich w zbiorach Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku
Mistrzowie malarstwa marynistycznego w Gdańsku i dwa niespodziewane odkrycia w kolekcji Narodowego Muzeum Morskiego

Narrację wystawy stworzą m.in. dzieła mistrzów takich jak Simon de Vlieger, Ludolf Bakhuizen, Jan i Julius Porcellisowie, Jan Abrahamszoon Beerstraaten, malarze z rodziny Willaertsów, Lieve Verschuir czy Thomas Heeremans – ich obrazy pochodzą ze zbiorów muzeów polskich. Z Amsterdamu do Gdańska zostanie sprowadzony obraz „Cisza” autorstwa Willema van de Velde Młodszego, uznawanego za najwybitniejszego holenderskiego marynistę, oraz dzieła Abrahama Storcka i Reiniera Noomsa przedstawiające żeglugę na rzece IJ w Amsterdamie. Dla zespołu Narodowego Muzeum Morskiego ekspozycja będzie nie tylko sposobnością do zaprezentowania całej zgromadzonej kolekcji marin niderlandzkich, ale również do podzielenia się z publicznością wynikami wieloletnich prac zmierzających do stworzenia tej wystawy. Należą do nich ustalenia dotyczące dwóch dzieł ze zbiorów muzeum. Pierwszym z nich jest monumentalny obraz niezidentyfikowanego artysty flamandzkiego z przełomu XVI i XVII w., zakupiony przed laty jako „Pożar w porcie w nocy”. Przez dekady jego rzeczywisty temat pozostawał nieodczytany – obraz na pierwszy rzut oka przedstawia widok na płonący nocą port położony nad rzeką. Panorama ogarniętego pożogą miasta dominuje w kompozycji, a drobne sylwetki nielicznych uciekinierów na pierwszym planie nie były dotąd wyraźnie widoczne. Dopiero przeprowadzona konserwacja pozwoliła oczyścić płótno z wiekowych zabrudzeń i ujawniła, że artysta ukazał w tym miejscu Lota z córkami uchodzącego z Sodomy w asyście dwóch aniołów, a w głębi sylwetkę jego zamienionej w słup soli żony. Tym samym obraz będzie jednym z nielicznych dzieł o tematyce biblijnej na nadchodzącej wystawie.

Autor nieznany, Ucieczka Lota z płonącej Sodomy, II poł. XVII w., olej, płótno. Obraz, którego prawdziwy temat został ujawniony dzięki zabiegom konserwatorskim. Zbiory NMM
Autor nieznany, Ucieczka Lota z płonącej Sodomy, II poł. XVII w., olej, płótno. Obraz, którego prawdziwy temat został ujawniony dzięki zabiegom konserwatorskim. Zbiory NMM

Drugiego odkrycia udało się dokonać podczas najnowszych prac: – Obraz podarowany do naszych zbiorów w 2014 r. przez Towarzystwo Przyjaciół NMM jako praca nieustalonego malarza holenderskiego okazał się być prawdopodobnym dziełem Jacoba Adriaenszoona Bellevois – informuje dr Jankiewicz-Brzostowska. – Jego kolorystyka, ograniczona do odcieni srebrzystoszarych i brunatnych, niewielki format oraz uniwersalny temat statków na wzburzonym morzu pozwalały wiązać ten obraz z nurtem marynistyki wypracowanym przez Jana Porcellisa. W toku licznych kwerend udało się jednak ustalić, że wyszedł on prawdopodobnie spod ręki właśnie Jacoba Bellevois. Artysta ten bardzo często malował sceny sztormów lub rozbicia statków o skaliste wybrzeża, utrzymane w charakterystycznej kolorystyce złożonej z odcieni brunatnych i srebrzystoszarych. To właśnie te srebrzyste tony były swego rodzaju znakiem rozpoznawczym jego malarstwa i one – obok analogii o charakterze rysunkowym – pozwalają hipotetycznie łączyć obraz z twórczością tego artysty – wyjaśnia kuratorka.

Autor nieznany, Ucieczka Lota z płonącej Sodomy, II poł. XVII w., olej, płótno. Obraz, którego prawdziwy temat został ujawniony dzięki zabiegom konserwatorskim. Zbiory NMM
Jacob Adriaenszoon Bellevois (1621-1676), Sztormujący żaglowiec, XVII w., olej, deska. Najprawdopodobniejsza atrybucja dzieła została ustalona podczas ostatnich przygotowań do wystawy. Zbiory NMM

Wystawę „Ci, którzy na statkach ruszyli na morze… Mistrzowie niderlandzkiego malarstwa marynistycznego XVII i XVIII w. w zbiorach polskich” będzie można zobaczyć w Spichlerzach na Ołowiance – głównej siedzibie Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku – od 15 czerwca do 15 września 2024 r.

Tekst: dr Monika Jankiewicz-Brzostowska. Red. Hanna Borkowska

Patronat honorowy nad wystawą objęła Ambasada Królestwa Niderlandów
Patronat medialny: TVP Kultura, TVP 3 Gdańsk, Radio Gdańsk, Dziennik Bałtycki, Trojmiasto.pl

Organizację wystawy „Ci, którzy na statkach ruszyli na morze… Mistrzowie niderlandzkiego malarstwa marynistycznego XVII i XVIII w. w zbiorach polskich” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

logo Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku