Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku podpisało list intencyjny z partnerami, rozpoczynając prace nad koncepcją powstania Centrum Tradycji Morskich „Maszoperia”, która ma chronić morskie dziedzictwo Półwyspu Helskiego i przybliżać je kolejnym pokoleniom. Na razie to początek drogi: najbliższe miesiące zostaną poświęcone opracowaniu programu, konsultacjom i określeniu możliwości realizacji inwestycji.
Pomysł, który wyszedł od lokalnej społeczności
Jastarnia od pokoleń żyje morzem. Rybołówstwo, kaszubskie tradycje, żeglarstwo i ratownictwo brzegowe są ważną częścią historii tego miejsca. To właśnie tam ma powstać Centrum Tradycji Morskich „Maszoperia” – przyszły oddział Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, którego zadaniem będzie dokumentowanie, ochrona i popularyzacja dziedzictwa regionu. Inicjatywa narodziła się w środowisku lokalnym. Jej ważnym impulsem było wystąpienie Mieczysława Konkola, prezesa Łodziowego Klubu „Pomeranka”, podczas konferencji „100-lecie Portu w Jastarni – Tradycja i Przyszłość”. List intencyjny, 29 września 2026 roku, podpisały Gmina Jastarnia, Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, Północnokaszubska Lokalna Grupa Rybacka, Łodziowy Klub „Pomeranka” oraz Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, oddział w Jastarni. W wydarzeniu uczestniczyli również marszałek województwa pomorskiego Mieczysław Struk oraz przedstawiciel Powiatu Puckiego, wicestarosta Tomasz Herrmann. Porozumienie otwiera etap wspólnego planowania. Przed partnerami stoi teraz zadanie określenia, jak opowiedzieć historię ludzi morza, wykorzystując zarówno muzealne zbiory, jak i wiedzę oraz doświadczenia mieszkańców.
Trzy części opowieści o ludziach morza
Zgodnie z założeniami Centrum Tradycji Morskich „Maszoperia” ma tworzyć kompleks złożony z trzech części. Każda będzie przedstawiać inny wymiar morskiego dziedzictwa regionu. Wioska Rybacka przybliży codzienność dawnych i współczesnych społeczności rybackich Półwyspu Helskiego. Będzie przestrzenią opowieści o pracy rybaków, ich łodziach, narzędziach, zwyczajach i wiedzy przekazywanej z pokolenia na pokolenie. Muzeum Żeglarstwa Polskiego skupi się na historii i tradycjach polskiego żeglarstwa. Nowy oddział stworzy możliwość szerszego zaprezentowania tego tematu, który w dotychczasowej ofercie wystawienniczej Narodowego Muzeum Morskiego nie zajmował odrębnego, stałego miejsca. Muzeum Ratownictwa Brzegowego opowie o dziejach ratowania ludzi na polskim wybrzeżu. Jeśli pozwolą na to uwarunkowania prawne, częścią tej przestrzeni staną się również budynki dawnej stacji ratownictwa brzegowego. Przygotowanie wystaw będzie uwzględniało zbiory Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Ostateczny dobór eksponatów oraz sposób ich prezentacji zostaną określone na dalszym etapie prac nad scenariuszami wystaw.
Nie tylko wystawy
Ambicją pomysłodawców jest stworzenie miejsca, które nie ograniczy się do prezentowania historii za muzealnymi gablotami. „Maszoperia” ma stać się przestrzenią spotkań, edukacji i aktywności, angażującą mieszkańców, lokalne organizacje oraz przedsiębiorców. W planach znajduje się sala wielofunkcyjna, dostępna również dla Gminy Jastarnia i lokalnych partnerów. Szczegółowy program ma uwzględniać działalność edukacyjną, warsztatową i rekreacyjną. Rozważane są między innymi warsztaty, koncerty i spotkania, które pozwolą wykorzystywać morskie dziedzictwo w działaniach skierowanych do różnych grup odbiorców. Szczególną rolę może odegrać Wioska Rybacka. Jej założeniem jest nie tylko opowiadanie o przeszłości, lecz także tworzenie warunków do przekazywania tradycji w praktyce i włączania lokalnej społeczności w życie placówki. Zanim zapadną ostateczne decyzje, partnerzy przeanalizują istniejącą ofertę kulturalną Jastarni. Chodzi o to, by nowe Centrum uzupełniało już działające inicjatywy i odpowiadało na potrzeby regionu.
Blisko portu
Planowana lokalizacja obejmuje działki gminne położone w pobliżu portu w Jastarni. Gmina zadeklarowała uporządkowanie ich stanu prawnego oraz nieodpłatne przekazanie Muzeum całości lub wydzielonej części terenu. Osobnym zagadnieniem jest status nieruchomości, na której stoją budynki dawnej stacji ratownictwa brzegowego. Gmina ma podjąć starania o jego uregulowanie. Jeśli zakończą się powodzeniem, historyczne obiekty będą mogły zostać rozważone jako część przyszłego Muzeum Ratownictwa Brzegowego. Projekt może więc połączyć nową zabudowę z adaptacją istniejących budynków. O tym, jakie rozwiązania będą możliwe, zdecydują dalsze analizy oraz koncepcja urbanistyczno-architektoniczna.
Najpierw koncepcja
Prace nad koncepcją ideową zaplanowano na okres od października 2026 roku do końca 2027 roku. W tym czasie przewidziano analizę lokalnych uwarunkowań, konsultacje z mieszkańcami i organizacjami, opracowanie programu funkcjonalnego oraz przygotowanie koncepcji muzealnej i narracyjnej. Kolejnym ważnym krokiem będzie opracowanie programu funkcjonalno-użytkowego, który pozwoli określić zakres przedsięwzięcia i oszacować jego koszty. Za jego przygotowanie odpowiadać będzie Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku. Na tym etapie nie ma jeszcze szacunkowej wartości inwestycji ani ustalonego terminu rozpoczęcia budowy i otwarcia Centrum. Realizacja będzie uzależniona od pozyskania środków zarówno na budowę, jak i późniejsze utrzymanie placówki. Szczegółowe zasady współpracy, w tym kwestie finansowe, zostaną określone w odrębnych umowach. Inwestorem ma być Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, a Centrum będzie funkcjonować jako jego oddział. Szczegółowy program przedsięwzięcia ma zatwierdzać Komitet Sterujący złożony z przedstawicieli wszystkich stron porozumienia.